گفتار سوم گزش و نيش و حشرات موذى فصل اوّل معالجات به‌طور عام اين را بدان ! كه مهمترين علاج گزش جانوران سمى ، نيرو بخشيدن به حرارت سرشتى و طبيعى است و تحريك كردن آن براى دفاع از بدن گزيده شده است ، كه ترياق و لعبه بربرى ( بيخى است شبيه شنبليد ) اين كار را انجام مىدهند . و اگر حرارت سرشتى بسيار نيرو گيرد ، سم را مىسوزاند و به خارجش هول مىدهد . بايد اندامان درونى را تقويت كرد كه در مقابل سم مقاومت كنند و آنگاه به دفع سم بپردازى و بيرونش برانى . بايد اثر سم را وسيلهء داروهاى تناولى ، ماليدنى و پاشيدنى به كلى خنثى كنى . داروها داراى خاصيت ضد سمى باشند يا بر مزاجى معيّن باشند ، كه اين چگونگى مزاج داروى كذايى را بعدا شرح مىدهيم . ما به چيز ديگرى نيز نيازمنديم و آن اين است كه بايد موادتر و رطوبتى بدن را در حالتى كه سم وارد بدن مىشود كم كنيم ؛ زيرا سم هرجا رطوبتى بيابد بر آن سوار مىشود . اما اگر رطوبت گير نياورد به زحمت مىتواند به اندامان اصلى و بسيار ارزنده برسد . خونگيرى از شخص جانور سمى گزيده ، اسهال دادن و انجام ساير پاك‌سازيها به قصد رطوبت كم كردن در بدن مفيدند . همين‌كه احساس شد كه سم در بدن انتشار يافته و جذب نمىشود ، بايد خون از بيمار بگيرى و بويژه اگر بدانى كه بيمار رگهايش پر از خون است . علاج ديگرى هم هست كه بايد مراعات شود ، و آن اين است كه خلطها را از حركت به طرف اندامان اصلى بازداريم و به جهت مخالف برانيم . داروى تناولى در علاج مسموميت يا ترياق يا پادزهرهاى عمومى و همگانى و يا داروى ويژهء جاى گزش جانورى مخصوص است . داروى ضد سم يا ضد نيش مربوط به مزاج دارو است مانند : صمغ انگدان كه ويژهء خنثى كردن اثر سم كژدم است . و يا دارويى كه خلطها را به سوى خارج به حركت درمىآورد و سم